Urząd Gminy w Kodrębie, województwo łódzkie, powiat radomszczański

 

Elektroniczna Skrzynka Podawcza

strona Biuletynu Informacji Publicznej

Zawartość tej strony wymaga nowszej wersji Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

zmień rozmiar tekstu -   A A A

Zarys historii

 

KODRĄB

Nazwa tej miejscowości występowała przed wiekami w dwóch wersjach Codramb oraz Koldrab . Może to oznaczać  pochodzenie od przezwiska – Kłodrab lub od nazwy  miejsca kultu – Kłodorąb .

W źródłach pisanych miejscowość ta pojawiła się po raz pierwszy w roku 1384, a  jako właściciel Kodręba  występuje nieznany bliżej Jan –
w dokumencie jako świadek . Inna wzmianka historyczna pochodzi z 1393 roku i wymienia niejakiego Jaszkę , kolejna z  1399 roku – Czestka 
z Kodręba.

W Kodrębie znajduje się murowany kościół pod wezwaniem św. Małgorzaty Panny Męczennicy i św. Jadwigi Śląskiej .

Pierwotny , drewniany kościół został rozebrany w drugiej połowie XV wieku .
W 1448 r. rodzina Kodrębskich  herbu Poraj ufundowała nowy kościół , który niestety wkrótce spłonął . Obecny , murowany został także wybudowany dzięki staraniom rodziny Kodrębskich w 1517 roku. Herb tej rodziny widnieje
na portalu bocznym po południowej stronie świątyni . Około 1920 r. w kościele przeprowadzono remont , w wyniku którego drewniany strop zastąpiono sklepieniem w stylu gotyckim i dobudowano nową kaplicę św. Antoniego
oraz zakrystię.

DMENIN

Pierwsza wzmianka o tej miejscowości w źródłach  pisanych pochodzi z 1394 roku. Jednak badania archeologiczne poświadczyły iż osadnictwo na tym terenie  było już w XI-XII wieku .

W Dmeninie znajduje się kościół pod wezwaniem św. Szymona i Judy Apostołów oraz oddzielnie stojąca dzwonnica . Nie ma informacji na temat pierwszego kościoła . Drugi ( częściowo murowany , częściowo drewniany ) powstał w drugiej połowie XV wieku . Prawdopodobnie ufundowany został przez rodzinę Kobielskich pochodzącą z pobliskich Kobiel ;w dzisiejszym kościele ( ufundowanym przez biskupa Franciszka Kobielskiego  w 1748 roku) , pozostało z niego jedynie murowane prezbiterium i zakrystia .

Kościół nie posiada wieży . W końcu XVIII wieku wymurowano dwukondygnacyjną dzwonnicę przykrytą namiotowym , lekko złamanym dachem . Do interesujących pamiątek historycznych możemy zaliczyć tablicę wykonaną z piaskowca i umieszczoną na murze kościelnym , a poświęconą księdzu Ignacemu Mosińskiemu – straconemu przez Rosjan w 1864 roku.
W centrum wsi wznosi się także obelisk w miejscu stracenia 17 lipca 1942 r. przez Niemców , dziesięciu mieszkańców okolicznych wsi .

JÓZEFKA

Wieś wchodząca dziś w skład Dmenina  do XX wieku  występowała jako samodzielna miejscowość . Możemy  mówić o dwóch źródłach pochodzenia
tej nazwy . Od kapusty , która mogła tu być powszechnie sadzona . Kapusta sadzona w wigilię św. Macieja zwana była maciejówką , a przed św. Józefem – józefitką . Pochodzenie nazwy od kapusty jest jednak bardziej uprawnione
dla miejscowości Józefów, choć w tym przypadku nie można tego wykluczyć. Nazwa noże pochodzić  także od imienia właściciela osady . Imię Józef było bardzo popularne w czasach średniowiecza , mógł je nosić właściciel tej wsi . Nie wiadomo jednak czy nazwa miejscowości pochodzi od popularnego imienia , czy też  imię mogło stać się popularne od miejscowości w której panował właściciel Józef .

RZEJOWICE

Najstarsza wzmianka o wsi pochodzi z 1357 roku . Była ona własnością szlachecko – kościelną. Według uzyskanych informacji kościół znajdujący się w tej miejscowości jest trzecim z kolei . Pierwszy został ufundowany przez księcia kaliskiego Bolesława II Pobożnego w połowie XIII wieku i stał
w innym miejscu niż obecny. Drugi wybudowano już w miejscu w którym stoi obecny kościół. Pozostała po nim murowana zakrystia i kamienny portal z XVI wieku , zdobiący wejście do prezbiterium .

Obecny kościół parafialny pod wezwaniem Wszystkich Świętych jest budowlą drewnianą o konstrukcji zrębowej . Został zbudowany w latach  1708-1711 staraniem księdza Macieja Wilczyńskiego , kanonika kurzelowskiego ,
ze składek parafian .

Z  Rzejowic  pochodził  Stanisław  Sojczyński  ,, Warszyc’’ ,  przed wojną nauczyciel , później partyzant AK.  Aresztowany w  1946 roku i skazany
na karę śmierci .

ZAKRZEW

Pierwsza wzmianka o Zakrzewie pochodzi z 1393 roku. Nazwa miejscowości prawdopodobnie wywodzi się od czasownika  ,, zakrzewić ‘’ .W miejscowości tej znajduje się dobrze zachowany zespół dworski , w skład którego wchodzi stary park otoczony murem oraz neorenesansowy dwór z początków XIX wieku. Na wschodnim skraju parku, przy murze,  usytułowana  jest XIX wieczna kapliczka. Po stronie zachodniej zachowały się zabudowania folwarczne .

W XVI wieku Zakrzew był własnością szlachecką . W1805 r. dobra Zakrzew
i Łagiewniki stanowiły własność  stolnika  Szadkowskiego Ksawerego Turkowskiego  . W 1822 r. kupił je Antoni  Załustowski , a po nim odziedziczył je jego syn . Z tego okresu prawdopodobnie pochodzi dwór i park. W 1871 r. majątek na licytacji nabywa Antoni Rogowski , a w 1890 roku Leon Opocewicz, który sprzedaje go Jadwidze Nekanda – Trepce. W roku 1919 majątek otrzymuje Maria Regina
 Nekanda – Trepke , córka Feliksa Cyrusa Sobolewskiego , generała armii austrowęgierskiej.
Po śmierci Feliksa majątek trafia w administrację Zygmunta Kamockiego
z Posiłowa. W wieku XIX dobra te bardzo często zmieniały właściciela . Obecnie dwór wraz z parkiem znajduje się w rękach prywatnych.

ŁAGIEWNIKI

Nazwa Łagiewniki pojawiła się w 1388 roku i prawdopodobnie pochodzi ona od wyrazu ,,łagiew’’. W języku staropolskim oznaczał on naczynie podróżne służące do przechowywania napojów . Mianem Łagiewniki określano miejscowości , gdzie żyła książęca ludność służebna trudniąca się wyrobem łagwi . Ostatnio coraz częściej dochodzi do głosu pogląd , że mieszkańcy Łagiewnik byli słodownikami ,  produkującymi głównie  na potrzeby władcy piwo i miód . Łagiewnicy  swoje wyroby sprzedawali na pobliskich targach.
Z reguły funkcja łagiewnika była wykonywana dziedzicznie .  Z końcem średniowiecza obniżyło się znaczenie rzemiosła wiejskiego i innych zajęć rolniczych. Łagiewnicy zostali wtedy zrównani z rolnikami.

Badania historyczne nie mówią jednak o istnieniu w tym regionie dworu książęcego , dla potrzeb którego ludność wytwarzałaby łagiewki , piwo
lub miód . Miejscowość ta leżała jednak przy trakcie z Wrocławia do Kijowa ,
w pobliżu miasta Radomska , dlatego zapewne nie było problemów ze zbytem towarów . Z uwagi na fakt , że łagiewki były wykorzystywane przez podróżnych powszechnie , w celu przechowywania napojów , mogły być tutaj masowo nabywane .

BUGAJ

Nazwa Bugaj była charakterystyczna dla miejscowości położonych nad wodą . W języku rosyjskim   ,, buga’’ oznacza brzegi zarośnięte wierzbiną . Nazwa miejscowości może też pochodzić  od podmokłych lasów lub brzegów rzecznych  i oznaczać  kępę młodych drzew lub krzewów .  Nazwa wsi może wskazywać również na istnienie w tej miejscowości przedchrześcijańskiego miejsca kultu . Najbardziej prawdopodobne wydaje się jednak pochodzenie nazwy miejscowości od podmokłych terenów . Między Józefką a Antopolem
do dnia dzisiejszego istnieją łąki ,a do czasu melioracji były to tereny podmokłe . Nazwa tej miejscowości pojawiła się w dokumentach dopiero
pod koniec XIX wieku . Kościół tutaj zbudowany w dokumentach jest nazwany kościołem w Łagiewnikach. Kryty gontem kościółek pod wezwaniem
św. Leonarda , został zbudowany prawdopodobnie w końcu XVII wieku .
W 1862 r. został odnowiony staraniem hrabiny Antoniny  Skarbek – Ankwicz , dziedziczki Zakrzewa .
Na cmentarzu przykościelnym uwagę zwraca nagrobek hrabiego Romana Skarbka – Ankwicza z lat czterdziestych XIX wieku.     

Na tym cmentarzu spoczywają także dwaj lotnicy polscy zestrzeleni 3 września 1939 roku .

GOSŁAWICE

Trudne do ustalenia jest  pochodzenie nazwy wsi Gosławice , bowiem nie wyjaśnia jej żaden słownik entymologiczny ani gwarowy . Można przypuszczać , że pochodzi ona od nazwiska lub przezwiska jej założyciela lub właściciela . Należy ona do nazw ojcowskich zakończonych końcówką    –ice ,  -yce  , -owiec ,-ęta , -ątki .  Założyciel wioski jest bliżej nie znany . Nie ma także przesłanek łączących historię tej miejscowości ze znanym szlacheckim rodem Gosławskich piszących się z Gosławic .

KUŹNICA

Kuźnica pochodzi od wyrazu o tym samym brzmieniu oznaczającego zakład hutniczy , zajmujący się wytopem żelaza przy pomocy taniego paliwa drzewnego . Miejscowości o tej nazwie z konieczności były położone sąsiedztwie lasów i wody. Genezy tej nazwy można szukać w kuźni , ponieważ występuje w bezpośrednim sąsiedztwie dużego lasu rozciągającego się
aż do Gorzędowa i tuż przy rzece Widawce . Ruda żelaza występuje
w śladowych ilościach ,ale może były one wystarczające do funkcjonowania Kuźnicy.

ZALESIE

Zalesie jest zapewne nazwą wywodzącą się od wyrażenia ,, za lasem’’ . Istnieje wiele miejscowości  o tej nazwie . Wieś leży w pobliżu lasów , dlatego można przyjąć tę hipotezę za prawdziwą . Podobną genezę ma nazwa miejscowości Zabłocie , wieś ta leży bowiem w bezpośrednim sąsiedztwie łąk (dziś w dużej mierze już obsuszonych). Był tu zapewne teren podmokły
i bagna , stąd też ta nazwa . Nazwa tej miejscowości mogła być stworzona
w podobny sposób jak Pobłocie , czyli z dwóch składników ,,po’’ i ,, błocie ‘’ – miejsce zasiedlone w pobliżu błotnistego gruntu . Przedrostek ,,po ‘’ ma różne znaczenia . Może znaczyć po lub przy . Nie jest wykluczone również,
że przedrostek nazwy tej miejscowości mógł ulegać zmianom .

KUCHARY

Nazwa tej miejscowości została stworzona na gruncie słowiańskim i dotyczyła ludności trudniącej się kucharstwem. Miejscowości o tej nazwie przetrwały
do dzisiejszych czasów  w Polsce i Czechach . Zamieszkiwała je ludność skupiona we wsiach leżących zazwyczaj w bezpośrednim sąsiedztwie siedziby książęcej . Zwierzchnikiem kucharzy był urzędnik zwany stolnikiem .
Po raz pierwszy nazwę miejscowości Kuchary spotyka się w Bulli Gnieźnieńskiej z 1136 roku . Pod koniec epoki feudalnej część kucharzy zajęła się rzemiosłem , a pozostali przeszli do pracy na roli .

SMOTRYSZÓW

Miejscowość Smotryszów miała przez wieki kilka różnych nazw . W najstarszej wzmiance z 1394 roku spotyka się Smotrziszew , w 1401 roku Smodrzissew , 1493 roku Smodrysszow , około 1520 roku Szmothryschow , w 1552 roku Smotnisow . WXIX wieku pojawiła się nazwa Smotryszów . Źródłem pochodzenia nazwy może być czasownik smotrzyć , smatrzyć , który znaczył patrzeć . Smotruch , smotraw znaczy : niechluj , brudas. Smotryk to człowiek śmiesznie wyglądający . Prawdopodobnie zamieszkiwała tam ludność napływowa , pochodząca zza wschodniej granicy Polski , pierwotnie mieszkająca w okolicach rzeki Smotrycz lub Smotruchy . Stąd też może mioeć racjonalne podstawy określenie smotryk przypisywane człowiekowi śmiesznie wyglądającemu. Można też postawić drugą hipotezę pochodzenia nazwy miejscowości od cech ludności zamieszkującej na jej terenie . Ludność ta mogła nie dbać o higienę osobistą , stąd mogło się wziąć przezwisko smotruchy   i nazwa miejscowości Smotryszów . Ewolucję nazwy można tłumaczyć naturalną ewolucją języka ,  a także napływem ludności pochodzenia niemieckiego . W 1493 roku wieś ta otrzymała przywilej osadnictwa na prawie niemieckim i przywilej immunitetu sądowego . Ludność pochodzenia niemieckiego zmodyfikowała zapewne nazwę swej miejscowości . Na pewno osadnicy przybywali tutaj w kilku falach , bo wątpliwe jest aby osadnicy z XV wieku zachowali niemiecką tożsamość narodową aż do drugiej wojny światowej . Obecnie w parku znajdującym się w tej miejscowości ,
a  pochodzącym z początków XIX wieku znajdują się ruiny dworu z 1880 roku . Na sąsiadującym ze wsią wzgórzu widoczne są  pozostałości murowanego pieca wapiennego z końca XIX wieku .

 

 

 

Ostatnie dziesięciolecia zmieniły obraz polskiej wsi . Niemal całkowicie zniknęła drewniana  zabudowa . Mieszkalne domy oraz zabudowania gospodarcze są zwykle murowane , a drewniane budynki kryte strzechą należą do rzadkości . Gont zachował się jedynie na drewnianych kościółkach  w Rzejowicach oraz Bugaju . Tradycyjną drewnianą zabudowę (chałupy
i budynki gospodarcze) powstałą w końcu XIX i na początku XX wieku spotkać możemy jeszcze w Woli Malowanej , Zalesiu , Lipowczycach i Klizinie .

Druga wojna światowa boleśnie dotknęła wielu mieszkańców gminy Kodrąb . Pozostały po tych latach mogiły m.in. na cmentarzach w Kodrębie , Dmeninie
i Rzejowicach . Pamięci członków ruchu oporu i straconych zakładników poświęcone są tablice i pomniki w Dmeninie , Kodrębie , Rzejowicach, Antoniowie , Gosławicach i Lipowczycach .

Poakcesyjny Program Wsparcia Obszarów Wiejskich
Powiat Radomszczański
Program Kapitał Ludzki